Zdjęcie: z otwartych źródeł
Okazuje się, że porzucenie celu daje szansę na przewartościowanie priorytetów i znalezienie nowych możliwości
Czasami porzucenie celu może być zdrowsze dla zdrowia psychicznego niż dążenie do niego. Przeprowadzona na szeroką skalę metaanaliza dowodzi, że terminowe „odpuszczenie” zamierzonego celu zmniejsza stres, niepokój i zwiększa satysfakcję z życia, tworząc przestrzeń dla nowych celów. Zostało to opisane przez dr Marię Dollard w artykule opublikowanym w Nature.
Naukowcy z Danii, Francji, Belgii, Wielkiej Brytanii, Stanów Zjednoczonych i Australii połączyli siły, aby zbadać psychologiczne skutki porzucania celów i elastycznego ich dostosowywania.
Pułapka „udanego sukcesu”
W dzisiejszym społeczeństwie wytrwałość jest często uważana za główny klucz do sukcesu. Pracodawcy cenią „odpornych” pracowników, literatura motywacyjna zachęca do „nigdy się nie poddawania”, a kultura popularna romantyzuje bohaterów, którzy dążą do celu pomimo wszelkich przeszkód.
Rzeczywistość jest jednak znacznie bardziej złożona. Ludzie nie zawsze realistycznie oceniają swoje zasoby – emocjonalne, fizyczne i finansowe – i często wyznaczają cele, które nie odpowiadają ich możliwościom. Okoliczności mogą się zmienić, a cel staje się nieosiągalny lub traci na wartości. W takich przypadkach porzucenie lub dostosowanie celu może być bardziej racjonalne i korzystne dla psychiki.
Warto zauważyć, że porzucenie celu nie zawsze jest oznaką słabości. Jest to decyzja sytuacyjna związana z konkretnymi okolicznościami, a nie cecha charakteru. Co więcej, porzucenie jednego celu i zmiana na inny wymaga czasem nawet większej odwagi niż dalsze zmaganie się z nieosiągalnymi barierami.
Naukowe podejście do porzucania celów
Zespół międzynarodowych naukowców przeprowadził metaanalizę 235 badań, obejmujących ponad 1400 zależności między zaprzeczeniem lub osiągnięciem celu a dobrostanem psychicznym uczestników.
Porzucenie celu ma miejsce, gdy ktoś świadomie porzuca cel zarówno na poziomie poznawczym (myśli), jak i behawioralnym (działania). W przeciwnym razie można formalnie kontynuować działanie, nawet nie dążąc do osiągnięcia rezultatu.
Ludzie są bardziej skłonni do porzucania celów, jeśli:
- otrzymują krytykę dotyczącą stosowności ich działań;
- czują się zagrożone lub zagrożeni;
- znajdują się w „kryzysie aktywności”, kiedy nie jest jasne, co robić dalej.
Stwierdzono również, że łatwiej jest porzucić cele narzucone z zewnątrz niż te, które są ściśle związane z tożsamością danej osoby.
Korzyści psychologiczne wynikające z porzucenia celu
Wyniki metaanalizy wykazały, że osoby, które zrezygnowały z nieosiągalnych celów, miały niższy poziom stresu, lęku i depresji. Ślepa wytrwałość, wręcz przeciwnie, pogarszała zdrowie psychiczne. Ciągłe niepowodzenia i marnowanie zasobów są wyniszczające, a porzucenie celu działa jak „psychologiczna siatka bezpieczeństwa”.
Porzucenie nieosiągalnego celu pozwala na realistyczną ponowną ocenę stosunku zasobów do kosztów i stworzenie bardziej osiągalnych planów. Zmniejsza to ryzyko wyczerpania emocjonalnego i otwiera przestrzeń dla nowych celów, poprawiając ogólny dobrostan psychiczny.
Powrót do celów i ich przekształcanie
Ponowne zaangażowanie w realizację celu ma miejsce, gdy dana osoba wybiera nowy cel, uproszczoną wersję poprzedniego celu lub znajduje alternatywne sposoby osiągnięcia wcześniej obranego celu po jego odrzuceniu.
Proces ponownego zaangażowania wymaga znacznych zasobów poznawczych i emocjonalnych, więc osoby o wysokiej pewności siebie, autonomii i optymizmie są na niego podatne. Analizy wykazały, że takie osoby mają niższy poziom stresu, depresji i lęku, a także wyższy poziom rozwoju osobistego, samoakceptacji i pozytywnych emocji.
Elastyczność w dostosowywaniu celów
Umiejętność dostosowania swoich planów do rzeczywistych zasobów i okoliczności wiąże się z lepszym samopoczuciem psychicznym, społecznym i fizycznym, poczuciem sensu życia i pozytywnymi emocjami.
Ludzie, którzy są w stanie elastycznie zmieniać cele, rzadziej doświadczają lęku i depresji, utrzymują równowagę emocjonalną i są w stanie badać różne opcje na przyszłość. Interakcja między elastycznością a zdrowiem psychicznym jest dwukierunkowa: dobre samopoczucie psychiczne promuje adaptację celów, a terminowa adaptacja stwarza nowe możliwości rozwoju.
Plan B jako supermocarstwo
Porzucenie trudnego do osiągnięcia celu nie gwarantuje natychmiastowego szczęścia, ale zapobiega wyczerpaniu psychicznemu i ciągłej frustracji. Wyznaczanie realistycznych celów w miejsce starych zmniejsza poziom stresu, jednocześnie zwiększając satysfakcję z życia.
W dzisiejszym świecie elastyczność w dążeniu do celów nie jest oznaką słabości, ale prawdziwą siłą. Pozwala zachować motywację, uniknąć wypalenia emocjonalnego i znaleźć nowe sposoby na osiągnięcie tego, czego chcesz.
Następnym razem, gdy cel wyda się nieosiągalny, warto przypomnieć sobie lisa z bajki Ezopa: być może „winogrona” nie są warte wysiłku.
